نویسندگان
تبلیغات
کد HTML تبلیغ
بازدید از سایت
امروز : ۲۰ آذر ۱۳۹۶
بازدید امروز : 5278
بازدید دیروز : 5954
تعداد نظرات : 3401
تعداد مطالب امروز :0 عدد
تعداد مطالب : 1796
کل بازدیدها : 34811
خروجی فید امروز : 29
ورودی گوگل امروز : 22
افراد آنلاین :4 نفر

رامين باباپور شكرَ دشت

 بناي ايسپيه مزگت باقيمانده يک آتشکده قديمي و بزرگ در ديناچال تالش است. تمامي نشانه هاي معماري وکاربردي آن عملکرد مذهبي اين بنا را تاييد مي کند.اين بنا دردوران پس از اسلام احتمالا بعد ازقرن سوم هجري به مسجد تبديل شد و ظاهرا تا مدتها ي مديد مورد استفاده قرار مي گرفته است. گذشته از اهميت تاريخي و معماري بنا اينکه در اطراف آن بايد شهري بزرگ وجود داشته باشد. مشغله فکري بسياري از انديشمندان در گير با اين موضوع است. بازسازي اين بنا وتعريف حريم حفاظتي و برنامه عملياتي مي تواند هويت آنرا روشنتر ساخته و مجددا زندگي را به اين محل بازگرداند.

 بناي تاريخي اسپيه مزگت ايسپيه مزگت از دو کلمه “ايسپي “در زبان تالشي به معناي سفيد و”مزگت” در زبان اوستا به معناي مسجد تشکيل شده است.ايسپيه مزگت در دهکده کيش خاله در شمال آبادي ديناچال از آباديهاي جنوب اسالم در فاصله حدود 22 کيلومتري جنوب شهر تالش واقع شده است.بناي مذکور در کرانه شمالي ديناچال رود و در يک و نيم کيلومتري شرق جاده تالش –انزلي واقع است. اين بنا را مي توان يکي از شگفت انگيزترين بناهاي تاريخي گيلان دانست.

 اين بنا که امروزه روي در خرابي وفنا دارد .بايد روزي در محلي آباد ومعروف بنا شده باشد.اما در هيچ يک ازکتب تاريخي محلي و سفرنامه هاي خارجيان و ايرانيان .نامي از اين بنا نيامده است.عجيبتر اينکه رابينو نيز اين بناي تاريخي را ازقلم انداخته است.با اين که درختان متبرک نيز در کتاب او فهرست شده است. در طي زمان دراز عوامل مختلف انساني و طبيعي موجب تخريب ايسپيه مزگت شده اند.درختان جنگلي بزرگ بر بام آن رسته وريشه هاي خود را چون گوه اي ميان ديوارها فرو برده و آنها را شکافته اند.رود خانه سيلابي ديناچال نيز.قسمت جنوبي آن را کنده وبرده است.بارندگي و رطوبت نيز گچکاري وسفيد کاري وگچ بريهاي آن را فرسوده کرده و تا حدود زيادي از ميان برده است.

 مصالح اصلي بنا ي اين اثر تاريخي آجرهايي به ابعاد 6×23×23 سانتيمتر است. قطر ديوار آن 175 سانتيمتر است. گوشه اي از اين بنا که يک ضلع آن 75/16 متر است. فعلا بر پاست و ديوار يکي از دهليزهاي بنا مي باشد.بر ديوار همين دهليز است که پنج شش متر کتيبه کوفي ساده باقيمانده و کلمات “لم يخش الا الله فعسي اولعک ان يکونو امن المهتدين” روشن خوانده ميشود. اين کتيبه که ابتداي آن در همين دهليز بوده ،روزي چهار دهليز اطراف را تزيين مي داده است.ديو اره دهليزها نيز گچ بري عجيبي به ارتفاع 1 متر داشته که فعلا 2 متر از اين از اره بر ديوار شمالي مشخص است.

 شايد بتوان از آنچه باقي مانده ، حدس زد که اين بنا شامل يک رواق در وسط و چهار دهليز در چهار طرف بوده است. درب ورودي تقريبا شمالي است و وارد دهليز شمالي ميشود و عرض آن بالغ بر6/1 متر است. ارتفاع طاق دهليزها از کف کنوني 7/5 متر است. يک طرف دهليزها ديوار خارجي بنا شده و طرف ديگر آنها پايه هاي هشت ضلعي است که محيط آنها 5/5 متر است. پايه هاي که در چهار کنج هستند زايد ه هاي دارند. فاصله ميان دو پايه اي که يکي از آنها زايده دارد 3/2 متر و فاصله ميان دو پايه اصلي 8/2 متر است. بالاي هر دو پايه ، طاقي با هلال شکسته زده شده است و سقف دهليزها بر ديوارهاي خارجي و اين پايه ها استوار است. عرض هر يک از دهليزها به 4/3 متر ميرسد.

شايد روزي رواق ميان نيز سقفي گنبدي داشته است. اما شرفات بنا بايد کم کم جمع شود تا براي زدن طاق آماده باشد. در حالي که شواهد ، اين امر را نشان نمي دهد. سقف سراسر بنا ، سفال پوش بوده است ، اما بر خلاف بامهاي سفال پوش امروزي گيلان ، سفال آن با ملاط بر روي طاقها چسبانده شده است و اندازه آنها به 36×50 سانتيمتر مي رسد.

 آنچه بيش از هر چيز بيننده را به حيرت مي اندازد، علت وجودي چنين بناي در اين نقطه دور افتاده است. آن هم بناي با آن قدمت تاريخي که کتيبه کوفي بر آن گواهي مي دهد. در اينکه اسپيه مزگت يک مرکزعبادي بزرگ بوده ترديدي نيست و اين امر از وجود احتمالي يک مرکز شهري يا سايتي باستاني مدفون شده در حوالي اين بنا خبر مي دهد. شکل اسپيه مزگت که از چهار دهليز و يک رواق چهار گوش تشکيل شده و امروزه قسمتي از آن از بين رفته است به آتشکده هاي زرتشتي پيش از اسلام شباهت دارد و احتمالا بعد از اسلام بدون تخريب بناي آن نحوه اداره آن تغيير کرده و به محل عبادت مسلمانان تبديل شده است. از طرف ديگر نام فارسي مزگت به جاي مسجد با ترکيب اسپيه به معناي سفيد از نظر واژه شناسي Etymology) ) نيز مي تواند کمکي به يافتن بناي اصلي اوليه اين اثر تاريخي نموده و تا حدودي علت وجودي آن را روشن سازد.

 در کناربناي ايسپيه مزگت در کرانه جنوبي ديناچال رود، زمين وسيعي وجود دارد که روز سيزدهم فروردين هر سال محلي براي اجتماع و تفرج تعداد زيادي از افراد محلي و مسافران نوروزي است که براي بدر کردن سيزده نوروزاز اول صبح آن روز تا غروب در اين محل گرد هم مي آيند. در اين اجتماع، مسافران و گردشگران مي توانند انواع وسايل خوراکي، صنايع دستي و غيره را از فروشندگان سيار اين محل تهيه کنند.همچنين چند نوع بازي توسط افراد بومي ، هيجان آنرا افزايش مي دهد.بدون ترديد ايسپيه مزگت باقيمانده يک آتشکده بزرگ در تالش است که در دوران بعد از اسلام به مسجد تبديل شده است. رواق چهار گوش داخلي آن محل نگهداري آتش مقدس بوده و مردم براي عبادت در دهليز هاي کناري آن مي ايستادند. بناي اسپيه مزگت بدون هيچ تغييري به مسجد تبديل شده و اين در حاليست که در داخل آن محرابي وجود ندارد. اين عدم تغيير و يا تخريب خود نشاني از حرمت و قداستي است که اين مکان براي مراسم ديني در قبل و چه بعد از اسلام داشته است.

شايد نمونه اي اين چنين که هم ويژگيهاي معماري قبل وهم بعد از اسلام در يک بنا بر جاي مانده باشد، در جاي ديگر موجود نباشد.همين ويژگي اهميت توجه به بازسازي آنرا بدون تغيير در استخوانبندي اوليه دو چندان مي کند.

رئوس کلي برنامه هاي احيا و توسعه ايسپيه مزگت از ديد معماري منظر

• تعيين حريم ايسپيه مزگت و قرار دادن زمين وسيع کرانه جنوبي دينا چال رود و مقداري از فضاي جنگلي کرانه شمالي دينا چال رود در اين حريم توسط سازمانهاي متولي ميراث فرهنگي و گردشگري.

• طراحي پارک تاريخي –عبادي ايسپيه مزگت.

• برقراري ارتباط فضاي ميان کرانه شمالي و جنوبي دينا چال رود با احداث پل و پيوند فعاليتهاي دو طرف.

• تعريف مسير سواره اصلي منتهي به پارک از سمت مسير جنگلي موجود در شمال رودخانه ديناچال.

• اختصاص کرانه شمالي رود خانه به فعاليتهاي پيک نيکي بدليل وجود محيط جنگلي، سايه، محروميت و سکوت و ارامش بيشتر.

• اختصاص کرانه جنوبي رودخانه به فعاليتهاي خدماتي نظير رستوران و بوفه، غرفه هاي فروش آثار سنتي و صنايع دستي.

• مکانيابي فضاي ورزشهاي بومي- محلي در کرانه جنوبي رود خانه براي توسعه و رونق اين فعاليت در سايت با توجه به پيش زمينه آن در وضيعت موجود.

• مکانيابي دوم از جاده ارتباطي روستاهاي جنوب رود خانه ديناچال .

• مرمت و بازسازي ايسپيه مزگت و اجراي برنامه کاوش در پيرامون آن جهت کشف راز و رمزهاي اين اثر باستاني منحصر به فرد در تالش و گيلان.

• نورپردازي ايسپيه مزگت براي ديد در شب و تاکيد بر آن و تلفيق آن با موسيقي محلي بمنظور تقويت عنصر درجه يک مجموعه.

• طراحي مسيرهاي پياده با عرضهاي مختلف در سايت با استفاده از مصالح طبيعي بومي.

• طراحي و منظر سازي حاشيه ديناچال رود با استفاده از طراحي معماري و کاشت گياهان تزييني با احتساب حداکثردبي و حجم آب رودخانه.

• آموزش و تربيت افراد خاص بمنظر دادن اطلاعات و آگاهي موجود درباره ايسپيه مزگت و اجراي آن به بازديدکنندگان.

• مکانيابي و طراحي آمفي تتاترمسقف نيمه باز در سايت اسپيه مزگت و برگزاري تعدادي از همايشهاي فرهنگي تالش و تالش شناسي در آن.

• احداث تابلوي راهنماي پارک در کنار جاده تالش- انزلي براي ترغيب و تشويق مسافران و گردشگران به استفاده از مجموعه.

• جا نمايي پارکينگ درمجاور ورودي اصلي پارک در حاشيه شمالي آن.

• بهسازي و توسعه فضاي سبز سايت با استفاده از گونه هاي درختي، درختچه اي، بوته اي و علفي سازگار و متناسب با فرم و کاربردي هر فضا و فعاليت.

• اختصاص بخشي از حاشيه شمالي سايت به اردوگاه دانش آموزي و دانشجويي شامل بخشهاي آموزشي و اقامتگاهي که اين قشر بازديدکنندگان از بخشهاي تفرجي پارک نيز بهره مي برند. اين بخش مي تواند براي دانشجويان و پژوهشگران رشته هاي باستانشناسي، مردم شناسي، ديرين شناسي جغرافيايي، معماري، شهرسازي، معماري منظر، برنامه ريزي و طراحي محيط زيست و ساير رشته هاي مرتبط مورد توجه قرارگيرد. در اين بخش منابع و پژوهشهاي انجام يافته در زمينه اسپيه مزگت و ساير بناهاي تاريخي تالش مي تواند در اختيار پژوهشگران قرار گيرد.

• پيش بيني فضاها و فعاليتهاي مرتبط با هويت پارک در نقاط مناسب آن در اراته طرح تفصيلي.

• ايمن سازي زيست محيطي و ساختاري کالبدي حاشيه ديناچال رود.

پيوند يادمانهاي تاريخي فراموش شده و در معرض نابودي با معماري منظر اين مزيت را دارد که موجب تبديل اين يادمانها به عنصري از مجموعه مورد طراحي مي شود و قرار گرفتن آنها در اين محدوده قرق شده، قانونمندي و داراي نظام مديريت، آنها را از بي اعتنايي مزمن، تخريب طبيعي و انساني نجات ميدهد. هويت فرهنگي و هنري گمشده و غبارآلودآنها را احياء کرده و طراوت مي بخشد. علاوه بر اينها در تلفيق با ساير عناصر مجموعه پيامدهاي اجتماعي رواني، اقتصادي، آموزشي، تربيتي و اکولوژي مثبتي را در پي خواهد داشت. از جمله مسايل خيلي مهمي که بايد مورد توجه مجريان طرحهاي تفرجگاهي- گردشگري قرار گيرد اين است که در پيش بيني و مکانيابي فضاها و فعاليتها نهايت دقت انجام گيرد تا راهکارها و فعاليتها با ويژگيهاي شاخص تر سايت انطباق بيشتري داشته باشند و بدليل وجود سايتهاي بالقوه زياد در نقاط مختلف تالش، راهکارهاي پيشنهادي نقش تشديد کنندگي براي يکديگر داشته باشند نه نقش محدود کنندگي و اين ممکن نيست مگر با انجام مطالعات پايه اي علمي، بررسي ارزشها و کمبودها و ارائه طرحهاي اولويت دار و برنامه ريزي شده. بعنوان مثال با ارائه راهکارهاي مناسب براي سايت هاي ايسپيه مزگت، جنگل و ساحل گيسوم، پارک سياداران تفرجگاه ده ناله و سايت سلسال بدليل هويت بخشي مجزا و منحصر بفرد به هر کدام، نه تنها سطح تقاضاي تفرجگاهي براي هر کدام از آنها افزايش مي يابد بلکه هر سايت نقش موثر و مفيدي در ترغيب بازديدکننده به بازديد از سايت بعدي خواهد داشت.

منابع و ماخذ:

1- کتاب گيلان، انتشارات گروه پژوهشگران ايران، تهران، 1374

2- بابا پور شکردشت. رامين، 1377 ، تاريخ معماري و مهندسي فضاي سبز(پروژه درسي) قلعه سلسال و اسپيه مزگت، دانشگاه تبريز.

3- خوچکو، الکساندر، سهامي. سيروس، 1354 ، سرزمين گيلان، انتشارات پيام، تهران.

4- ستوده. منوچهر، 1349، آثار و بناهاي تاريخي بيه پس، از آستارا تا استارباد(جلد اول)، انتشارات انجمن آثار ملي،تهران.

5- فصلنامه تحقيقات تالش شماره 5و 6

6-پایگاه مرجع تخصصی تالشان

آرشیو مطالب
ارسال نظر جديد
در زمینه‌ی انتشار نظرات مخاطبان رعایت چند مورد ضروری است:
  • لطفاً نظرات خود را با حروف فارسی یا گیلکی تایپ کنید.
  • نظرات در ارتباط با همین مطلب باشد در غیر اینصورت از « فرم تماس با مدیریت » استفاده کنید.
  • «مدیر سایت» مجاز به ویرایش ادبی نظرات مخاطبان است.
  • از انتشار نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور یم.
  • نظرات پس از تأیید مدیریت سایت منتشر می‌شود.



جستجو
مدیریت
سایت کرکان بندرانزلی با دامنه
www.kargan.ir
نیز در دسترس می باشد.
مرحوم تقی کرکانی خان قدیم کرکان

روستای کرکان در منطقه جلگه ای و در کنار جاده کپورچال-آبکنار واقع شده دارای نسق 85 ساله (تاتاریخ 1363 شمسی)بوده و از نظر ثبتی جزء بخش 7 حومه انزلی و سنگ شماره 6 میباشد و مسافتش تا کپورچال 7 کیلومتر و تا انزلی 27 کیلومتر است . . .

شبکه های اجتماعی کرکان

شماره تلفن تلگرام :0016624759892
تبلیغات
HTML
محبوب ترین مطالب
آرشیو ماهانه

برای اشتراک در خبرنامه کرکان ایمیل خود را در کادر زیر وارد نمایید